SP3 was niet alleen een uitvoeringsprogramma, maar ook een leertraject. Gemeenten ontwikkelden investeringsvoorstellen, verkenden nieuwe instrumenten en werkten samen rond thema’s als het Nationaal Isolatie Programma, VvE-aanpakken en buurtaanpakken. De ervaringen uit 28 projecten zijn samengebracht in een digitaal magazine en in diverse kennis- en inspiratiedocumenten.
De werkgroep had een samenwerkingsomgeving op de energiewerkplaats. Deze werkgroep wordt op termijn gesloten en ingericht als archief. In dit archief vind je kennis- en inspiratiedocumenten als resultaat van drie jaar samenwerking tussen de twaalf gemeenten, BOM en provincie.
Ga naar het archief van SP3 en vraag toegang aan
Over SP3
Het SP3-programma richtte zich op het versnellen van de verduurzaming van bestaand Brabants vastgoed. Met de twaalf grootste Brabantse gemeenten (B5- en M7-gemeenten) zijn tussen 2022 en 2024 in totaal 28 projecten opgehaald en verder uitgewerkt, soms individueel en soms in themaverband.
Centraal stonden het uitwerken van investeringsvoorstellen, het versterken van samenwerking tussen gemeenten, en het delen van kennis en ervaringen. Onder de noemer ‘Buurtgeld’ zijn ook buurtaanpakken gestimuleerd als voorbereiding op wijkuitvoeringsplannen.
Wat leverde SP3 op?
SP3 bracht gemeenten concrete stappen verder in de voorbereiding op grootschalige verduurzaming. Tegelijkertijd leverde het programma veel inzicht op in wat werkt, waar gemeenten tegenaan lopen en welke randvoorwaarden cruciaal zijn. Die lessen zijn opgehaald bij de deelnemende gemeenten en gebundeld in het digitale magazine en de documenten in het archief van de werkgroep.
Belangrijkste geleerde lessen
De geleerde lessen uit SP3 zijn breed en raken zowel proces, inhoud als organisatie. Hieronder een samenvatting van de belangrijkste lijnen.
1. Samenwerking als sleutel
Gemeenten geven aan dat samenwerking essentieel is om verder te komen. De opgave is groot, complex en voortdurend in beweging. Door structureel samen te werken, kennis te delen en expertise te bundelen, ontstaat versnelling en meer kwaliteit.
Belangrijke inzichten zijn onder andere dat samenwerken loont mits je het structureel organiseert, dat het belangrijk is te investeren in een goede samenwerking en gezamenlijke doelen, dat duidelijke rollen en projectleiderschap helpen, en dat actief kennis delen ervoor zorgt dat iedereen sneller vooruit kan.
2. Begin bij een stevige basis
Veel lessen gaan over randvoorwaarden. Zonder heldere kaders, goede data, voldoende capaciteit en duidelijke doelen is het moeilijk om uitvoering te versnellen. Gemeenten benadrukken dat het belangrijk is om tijd te nemen om de opgave goed in beeld te brengen, niet te starten zonder beleidskaders, te zorgen dat geld, capaciteit, monitoring en juridische randvoorwaarden op orde zijn, en te accepteren dat niet alles in één keer lukt. Verduurzaming is een langdurig proces.
3. Inhoudelijke lessen: isolatie, VvE’s en wijkaanpak
Binnen SP3 zijn veel ervaringen opgedaan rond het Nationaal Isolatie Programma, VvE-aanpakken en lokale isolatiestrategieën. Terugkerende lessen zijn dat ontzorging van bewoners de kans op succes vergroot, dat gerichte datavragen tijd en geld besparen, dat het verstandig is om een aanpak stap voor stap op te bouwen, dat communicatie en bewonersbenadering centraal moeten staan en dat flexibiliteit nodig is om in te spelen op veranderingen.
Voor VvE’s geldt bovendien dat brede en toegankelijke informatievoorziening onmisbaar is, dat het belangrijk is om niet alleen besturen maar alle eigenaren te betrekken, en dat lange doorlooptijden de norm zijn en niet de uitzondering.
4. Specifieke doelgroepen vragen om maatwerk
SP3 liet zien dat verduurzaming van monumenten en maatschappelijk vastgoed om een eigen aanpak vraagt. Enkele inzichten zijn dat monumenteneigenaren behoefte hebben aan direct contact en overzichtelijke informatie, dat het voor maatschappelijk vastgoed verstandig is om te starten met routekaarten en quick-scans voordat zware maatwerktrajecten worden ingezet, en dat adviezen altijd gekoppeld moeten worden aan het beoogde doel, zoals subsidieaanvragen of langetermijnplanning.
5. Organisatie en financiën doen ertoe
Tot slot benadrukken gemeenten dat financiële en organisatorische aspecten bepalend zijn voor voortgang. Belangrijke aandachtspunten zijn onder andere rekening houden met veranderende subsidieregelingen, flexibiliteit in begrotingen en inkoop, het betrekken van de juiste expertise en het voorkomen van losse instrumenten zonder vervolg.
Vervolg: van leren naar uitvoeren
De provincie wil de meest succesvolle resultaten uit SP3 een vervolg geven en gemeenten ondersteunen richting uitvoering. In 2025 is de provincie samen met de BOM een samenwerking gestart met drie koplopers, als spin-off van SP3. De eerste geleerde lessen hiervan worden in de loop van 2027 verwacht. Zie ook: Gezocht: te coachen gemeenten bij verduurzamen maatschappelijk vastgoed