De nieuwe realiteit: netbewust bouwen – ontwerpen met oog voor piekbelasting, slimme sturing en energieopslag – is een noodzakelijke voorwaarde geworden voor woningbouw. Want het overvolle elektriciteitsnet kan de vraag naar stroom niet meer aan. Het goede nieuws is dat er steeds meer integraal wordt gedacht en de partners in het speelveld zich bewust zijn van de problematiek. Aan de andere kant mag er wel een tandje bij en is er nog veel weerstand in de maatschappij.
‘Elke duizend woningen die we wél mogelijk maken, zijn er weer duizend’
Bottleneck
Gedeputeerde Wilma Dirken van Ruimte en Wonen is redelijk positief gestemd. De reden: er is inmiddels brede erkenning dat het elektriciteitsnet een bottleneck is voor onder meer de woningbouw. “Dat is een eerste belangrijke stap. Pas als je het erover eens bent dat er een probleem is dat we met elkaar moeten oplossen, ontstaat er ruimte om te zoeken naar die oplossingen en te experimenteren met wat wél kan”, zegt ze. “Misschien kunnen we niet die 100.000 woningen realiseren die nodig zijn. Maar elke duizend woningen die we wélmogelijk maken, zijn er weer duizend.”
Slim samenwerken
Die manier van denken past ook bij netbewust bouwen. Volgens de gedeputeerde niet dé oplossing voor het overvolle elektriciteitsnet, maar wel een belangrijke richting om binnen de bestaande netcapaciteit toch te kunnen bouwen. Tegelijkertijd benadrukt ze dat we in een overgangsfase zitten. “De echt slimme, structurele oplossingen hebben we nog niet. Daarvoor is mijn hoop gevestigd op de volgende generatie die nu nog in de schoolbanken zit. Tot die tijd moeten we zo slim mogelijk samenwerken, leren van experimenten en alles uit de bestaande ruimte halen.”
‘Het gaat over infrastructuur, maar we kunnen dit probleem niet alleen oplossen’
Gezamenlijke opgave
Voor Peter Lemmens, manager energiesysteem bij Enexis, voelt de situatie rond netcongestie dubbel. Ook hij merkt de bewustwording van netcongestie als een gezamenlijke opgave,dus niet alleen van de netbeheerder. Maar hij ziet ook veel pijn op de korte termijn. “Projectontwikkelaars, woningbouwverenigingen en aannemers kampen al met onzekerheden rond ruimte, vergunningen, stikstof en personeelstekorten. Daar komen netcongestie en onzekerheid over netcapaciteit nog eens bovenop. Het verhoogt de risico’s en maakt het moeilijk om projecten van de grond te krijgen.”
Ruimte geven
Dat de frustratie daarover vaak bij de netbeheerder terechtkomt, begrijpt hij. “Het gaat nu eenmaal over infrastructuur, maar we kunnen dit probleem niet alleen oplossen. En ja, we hadden de afgelopen jaren, naast onze bouwopgave, sterker moeten inzetten op flexibiliteit en netbewuste nieuwbouw. Maar laten we ook eerlijk zijn: om het netprobleem tevoorkomen, hadden we rond 2008 met z’n allen al moeten beginnen met investeren.”
Wat er volgens Wilma Dirken nu nodig is: geen jarenlange juridische procedures als er kabels de grond in moeten of een elektriciteitsstation moet worden uitgebreid. “We willen woningen én stroom. Dan moeten we ook ruimte geven aan de infrastructuur die daarvoor nodig is.”
Brabant werkt aan brede aanpak
Volgens Yvonne Boerakker, coördinator netcongestie bij de provincie Noord-Brabant, werkt Brabant sinds de eerste aankondiging van congestie in 2022 aan een brede aanpak: de capaciteit van het elektriciteitsnet sneller uitbreiden en tegelijkertijd het net slimmer benutten (zoals via energy hubs). Samenwerking is daarbij het uitgangspunt: iedereen is aan zet. Dat TenneT onlangs aankondigde dat er in Brabant extra ruimte op het net komt, is volgens Boerakker goed nieuws. “Maar”, zegt ze, “dit lost de lange wachtrijen helaas niet op. En of er op korte termijn ruimte vrijkomt verschilt per regio.”
Brabantse Aanpak Netcongestie
De brede aanpak waar al sinds 2022 aan gewerkt wordt, lijkt niet voldoende. Congestie lijkt ook kleinverbruik te gaan raken. Daarom werkt de provincie, samen met de netbeheerders, regio’s en gemeenten, aan de Brabantse Aanpak Netcongestie: een maatregelenpakket om de impact van netcongestie te beperken. Dit pakket bestaat uit 9 concrete maatregelen om– in afwachting van de netuitbreidingen – extra ruimte op het elektriciteitsnet te creëren. Randvoorwaarde daarbij is beter inzicht in de congestieproblematiek.
ACM-prioriteringskader
Het aangescherpte ACM-prioriteringskader – waarin is vastgelegd welke maatschappelijke functies voorrang krijgen in de wachtrij voor elektriciteit – vormt hierbij een extra uitdaging. Boerakker: “Woningbouw krijgt prioriteit ná congestieverzachters en nationale veiligheid, maar komt vanaf 1 juli 2026 wel in de wachtrij. Tot nu toe wordt woningbouw standaard aangesloten, maar vanaf 1 juli verandert dat. Het is nu niet in te schatten in hoeverre netcapaciteit problemen gaat opleveren voor de woningbouwopgave.” De provincie onderzoekt in de Brabantse Aanpak Netcongestie nu samen met netbeheerders, grote gemeenten en regio’s hoe het elektriciteitsnet zo goed mogelijk kan worden benut. Ook met netbewuste nieuwbouw is veel te halen. Het doel: woningbouw zo ontwerpen dat projecten beter passen binnen de beschikbare netcapaciteit – ook al biedt dat geen garantie op een aansluiting.
Enexis zet in op slimme sturing
Cor Brockhoven, portefeuille-regisseur Gebouwde Omgeving bij Enexis, benadrukt dat netverzwaring en -uitbreiding noodzakelijk blijft, maar tegelijkertijd veel tijd kost omdat het complex is. Daarom moet het bestaande net ook slimmer worden benut. Bij netbewuste nieuwbouw en renovaties focust Enexis daarbij op drie doelen: verlagen, spreiden en sturen van elektriciteitsgebruik. Door installaties (zoals warmtepompen) niet onnodig zwaar te maken, pieken in verbruik te verminderen en apparaten slim aan te sturen, kan de druk op het elektriciteitsnet omlaag zonder dat woningen minder duurzaam worden. Voor nieuwbouw wordt hiervoor aan een landelijke norm gewerkt, het netcapaciteitsplafond.
Geen voorrang
Een belangrijke nuance volgens Brockhoven: netbewust bouwen geeft geen automatische voorrang op een aansluiting binnen het ACM-prioriteringskader. “En het betekent ook niet dat er automatisch meer woningen gebouwd kunnen worden door vrijkomende netcapaciteit”, zegt hij. Alleen projecten die daadwerkelijk capaciteit vrijspelen, vallen in de hoogste categorie van het prioriteringskader en krijgen daarmee voorrang. Enexis zet daarom in op slimme sturing: via bewonersgedrag, technologie (zoals home energy management) en in de toekomst ook financiële prikkels via nieuwe, flexibele nettarieven per 2029.
Deventer stelt energie als randvoorwaarde
Jurgen Schoorlemmer, business developer energietransitie bij de gemeente Deventer, vertelt hoe ze daar omgaan met netcongestie. De urgentie werd er pijnlijk duidelijk toen een groot binnenstedelijk bouwproject – de dag na het slaan van de eerste heipaal – toch geen netaansluiting kreeg. “Dat was een wake-upcall”, aldus Schoorlemmer. “Stedenbouw en energie kunnen niet langer los van elkaar worden ontwikkeld.” Aanleiding voor het platform Wonen Deventer, waarin alle betrokken partijen zitten, om structureel samen te werken aan netbewuste nieuwbouw.
Piekbelasting omlaag
Door projecten door te rekenen met netbewuste ontwerpprincipes, blijkt dat de piekbelasting met zo’n 30% kan dalen. Door specifieke ontwerpkeuzes blijven de meerkosten voor de woning beperkt. Bovendien levert het lagere aansluitvermogen directe besparingen op, omdat lichtere installaties volstaan. Zoals warmtepompen met een kleiner vermogen. De belangrijkste les voor Deventer: energie moet vanaf de eerste stedenbouwkundige schets volwaardig worden meegenomen. Want: keuzes over dichtheid, bouwhoogte, mobiliteit, groen en de mate van collectiviteit bepalen mede de druk op het net. Daarmee is energie in Deventer een randvoorwaarde in de woningbouw.
Dit artikel is geschreven op basis van gesprekken tijdens heb Bouwplatform Brabant op 4 februari 2026.
Misschien ook interessant
{"tabBasic":{"type":"events","title":"Misschien ook interessant","urlProtocol":"http://","useUpdatesFilter":false,"documentsDisplayType":"folders","twitterType":"username","twitterDisplayHeight":"800","listIcon":"icon-folder","topn":"2","orderBy":"contentPage_dateVisible DESC","targetBlank":true,"personaliseItems":false,"followingOnly":false,"autoHide":true,"showOnlyFollowedUsers":false,"showOnlyFollowingUsers":false,"autoRefresh":false},"pageFilter":{"usePageFilter":true,"pages":"283324"},"layout":{"showDescription":true,"showDescriptionInList":false,"showEventDescription":true,"showEventImage":false,"showAuthor":true,"showUpdater":false,"showMore":true,"showUserOccupation":false,"showUserExpertise":false,"showUserOrganization":false,"showUserMemo":false,"showDate":true,"showImages":false,"carouselCount":"3","carouselShowImages":true,"carouselSlideshow":false,"carouselAutoPlay":false,"carouselDelay":"4000"},"options":{"showAge":false,"showPastItems":true,"showItemsPer":"month"}}