Sociale Innovatie

Er zijn vier belangrijke redenen waarom mensen niet kunnen meedoen: financieel, organisatorisch, technisch of juridisch (bijvoorbeeld omdat zij geen eigenaar van de woning zijn). Elke oorzaak vraagt een andere aanpak en vaak maatwerk.

Financieel
Dit is maatwerk per bewoner. Er kan sprake zijn van schulden, achterstallig onderhoud aan de woning of onvoldoende bestedingsruimte. Om in contact te komen en ervoor te zorgen dat bewoners hun situatie willen uitleggen, is een lange adem nodig. Het vraagt om vertrouwen opbouwen, dezelfde taal spreken (soms letterlijk) en kleine stappen zetten. Contact leggen vraagt begeleiding, vertrouwen en passende financiële instrumenten. De praktijk laat zien dat dit traject vaak 1–2 jaar duurt.

Gebrek aan organiserend vermogen
Bewoners willen wel, maar hebben ondersteuning nodig, bijvoorbeeld bij het invullen van formulieren, klushulp, energiebuddies of begeleiding bij VvE’s.

Technische beperkingen
Woningen zijn soms (nog) niet geschikt door ruimtegebrek, monumentale status of andere beperkingen. Dit vraagt wijkgerichte of beleidsmatige oplossingen.

Niet de eigenaar van de woning
Bij huurwoningen ligt de investering niet bij degene die de energierekening betaalt. Dit vraagt afspraken en een gerichte aanpak richting verhuurders.

Aanbellen is één van de manieren om inwoners te bereiken, maar niet altijd de meest effectieve. De benadering verschilt per doelgroep:

• Huishoudens met schulden worden vaak bereikt via schuldhulpverlening, voedselbanken en lokale wijknetwerken, in samenwerking met de sociale dienst. De eerste stap is het opbouwen van vertrouwen, waarna stap voor stap gewerkt kan worden aan energiebesparing en kleine maatregelen.
• Huishoudens met beperkte financiële middelen bezoeken vaak geen bewonersavonden of duurzaamheidsmarkten. Voor deze groep werken persoonlijke benadering door vertrouwde personen en laagdrempelige buurtactiviteiten, zoals straat- of buurtbijeenkomsten, beter.

Bij alle benaderingswijzen zijn twee uitgangspunten cruciaal:

1. Vertrouwen: zorg voor een geloofwaardige afzender, zoals een gemeente, lokaal netwerk of wijkorganisatie.
2. Perspectief: zorg dat vooraf duidelijk is welke subsidies en financiële mogelijkheden beschikbaar zijn en dat deze aansluiten bij de doelgroep.

Energiecoöperaties verschillen sterk in rol en capaciteit. Sommige richten zich vooral op opwekprojecten, terwijl andere zich ook bezighouden met energiebesparing.

Het is belangrijk om te bekijken of energiecoöperaties bereid en in staat zijn om inwoners actief te benaderen en de verbinding met dorp, buurt of wijk te leggen. Niet iedere coöperatie is hiervoor geschikt.

Energiecoöperaties kunnen daarnaast een rol spelen bij het lokaal opslaan van energie. Zelforganisatie vanuit de gemeenschap is essentieel voor de energietransitie, omdat overheden het benodigde maatwerk niet alleen kunnen leveren.

De provincie heeft met alle gemeenten gesprekken gevoerd over warmteontwikkelingen, waaronder het Kennispunt Warmte. Tegelijk blijkt dat blijvende investering in bekendheid noodzakelijk is.

Het webinar van 12 februari 2026 is één van de middelen om dit Kennispunt onder de aandacht te brengen. Dit webinar is terug te kijken via de themapagina warmte.

Binnen het programma SIE2 wordt gewerkt aan een leidraad en een handboek voor gebiedsuitvoeringsplannen. Hierin worden verschillende aanpakken en tempo’s beschreven. Toch blijft de praktijk altijd maatwerk.

In gebieden met grote verschillen in uitgangssituatie, zoals versnipperd eigendom, is intensievere ondersteuning nodig. Een goede gebiedsanalyse helpt om:

• het tempo van de transitie in te schatten;
• tussenstappen te bepalen wanneer een direct alternatief voor aardgas ontbreekt.

Wanneer duidelijk is wat nodig is om een gebied LT- of ZLT-ready te maken, kan stap voor stap samen met bewoners worden gewerkt aan realisatie. Verschillende snelheden binnen één gebied zijn daarbij onvermijdelijk én noodzakelijk.

Succesfactoren:

• Uitgaan van de vraag en behoefte van bewoners, in plaats van opgelegde doelen.
• Langjarig en lokaal georganiseerd werken, dicht bij de gemeenschap.
• Consistent commitment van betrokken partijen.

Valkuilen:

• Projectmatig of kortdurend werken zonder langdurige betrokkenheid.
• De wijk ingaan zonder zelf het langjarige commitment te kunnen waarmaken.

Kort gezegd: wie “ja” zegt tegen een buurtaanpak, moet ook bereid zijn om vervolgstappen structureel te ondersteunen.

Een gedragen wijkaanpak betekent niet dat vooraf 100% dekking nodig is. Wel is het essentieel dat er op het moment van besluitvorming, bijvoorbeeld bij het afsluiten van aardgas, voldoende perspectief is voor alle huishoudens en bedrijven in een gebied.

Dit is een langjarig proces waarin samen met de lokale gemeenschap wordt verkend welke routes mogelijk zijn. Voor gemeenten ligt de grootste uitdaging in het volhouden van dit proces over meerdere raadsperiodes en het blijven bieden van handelingsperspectief voor iedereen.