De vernieuwde online Vermogenstool voor Zero-Emissiebouwprojecten geeft daarop een duidelijk antwoord. De tool, onderdeel van de Nationale Agenda Laadinfrastructuur (NAL), helpt opdrachtgevers en aannemers om al in een vroeg stadium inzicht te krijgen in de benodigde vermogens- en energievraag.
Van Excel-model naar online hulpmiddel
De vermogenstool werd in 2022 geïntroduceerd als Excel-model. Eind vorig jaar kreeg dit een grondige update naar een laagdrempelige online rekentool. De achterliggende berekeningen zijn gebaseerd op de nieuwste praktijkervaringen met elektrisch bouwmaterieel en op actuele data van verschillende typen machines.
Ook sluit de tool aan op de ‘Ladder van Laden’ voor de bouw: de landelijke aanpak waarin het bepalen van de vermogensvraag altijd stap één is. Dat inzicht vormt de basis voor alle keuzes die daarna komen bij emissieloos bouwen: van een bouwaansluiting tot een laadplein en van een accupakket tot het slim benutten van laadinfrastructuur in de omgeving.
‘Verloop aan energiebehoefte inzichtelijk’
Voor Robin Vernout is de meerwaarde van de tool duidelijk. Als beleidsmedewerker laadinfrastructuur bij de provincie Noord-Brabant en regiovertegenwoordiger binnen de NAL‑werkgroep ‘Laden op de Bouwplaats’, ziet hij de energievraag in de bouwsector snel veranderen.
“Bij bouwwerkzaamheden was de stroombehoefte vroeger nauwelijks een onderwerp”, legt hij uit. “Maar nu steeds meer materieel elektrisch is, ontstaat er een vraag die meebeweegt met de uitvoering. De vermogenstool maakt inzichtelijk hoe die behoefte door een project heen verloopt. Dat helpt om beter te begrijpen welk vermogen je nodig hebt en wanneer er pieken zijn.”
De tool bevat voorbeeldprojecten – zoals ‘herinrichting woonstraat’ of ‘rioolrenovatie’ – die een inschatting geven van hoe het vermogensprofiel verloopt. Door de uitvoeringsperiode in te vullen wordt in één oogopslag zichtbaar hoe het stroomverbruik zich ontwikkelt. Daarna kan het project verder verfijnd worden.
Volgens Vernout voorkomt dat de onnodig grote inzet van accupakketten: “Een accupakket is relatief duur en lang niet altijd nodig. Vaak kunnen bestaande energievoorzieningen in de buurt benut worden, zoals van een school of bedrijf met ruimte buiten openingstijden. De tool helpt om de juiste laadmix te berekenen.”
Robin Vernout - beleidsmedewerker laadinfrastructuur (Provincie Noord-Brabant)
Netcongestie maakt vroeg inzicht noodzakelijk
Juist in een tijd waarin het elektriciteitsnet al zwaar belast is, blijkt die vroege fase essentieel. Vernout ziet dat vooral bij provinciale projecten, die soms drie jaar voorbereiding vergen. “Als de vermogensbehoefte pas tijdens de aanbesteding duidelijk wordt, ben je eigenlijk te laat. Een aannemer kan dan vaak niet meer regelen wat nodig is.”
Dat is precies waar de tool het verschil maakt: Vernout streeft ernaar om al twee jaar voor de start te kunnen bepalen wat een project vraagt. Niet alleen om vertraging te voorkomen, maar ook vanwege de stikstofuitstoot die bij traditioneel materieel op diesel vrijkomt.
In een groeiend aantal Brabantse projecten wordt al volop elektrisch materieel ingezet. Nabij extra beschermde Natura 2000‑gebieden is dat in veel gevallen zelfs verplicht. Veel overheden hebben het convenant ‘Schoon en Emissieloos Bouwen’ ondertekend. Vanaf 2028 vragen zij dat al het materieel onder 56 kW emissieloos is. Vanaf 2030 geldt dit voor alle publieke opdrachtgevers.
Eindhoven: koploper met ervaring op de bouwplaats
Dat emissieloos bouwen in de praktijk goed mogelijk is, blijkt in Eindhoven. Inkoper Jan Ottens en MVOI-adviseur Vieve Smulders zien hun gemeente als een plek waar elektrisch materieel inmiddels de norm is.
Smulders vertelt dat Eindhoven al sinds 2020 duurzaam materieel standaard onderdeel maakt van de gunningscriteria: “Hoe schoner de materieelset, hoe hoger een aannemer scoort. Daardoor durven ze te investeren. Inmiddels staat er op onze projecten gemiddeld 60 procent emissieloos materieel.”
Maar dat betekent niet dat het altijd eenvoudig is. Net als elders speelt de beschikbaarheid van stroom een grote rol. Ottens: “De vraag is niet meer of we elektrisch willen bouwen, maar of er genoeg vermogen in de buurt is. Bouwaansluitingen moeten vroeg aangevraagd worden; door netcongestie is het onzeker wat er kan. Daarom maken we bij elk project een scan: waar in de omgeving is nog stroom te halen?”
Smulders ziet aannemers nog vaak worstelen met het inschatten van de benodigde capaciteit. “We hebben een pilot gehad waar de stroombehoefte drie keer te hoog werd ingeschat. Dat leidt tot onnodige kosten en inefficiëntie. De vernieuwde vermogenstool helpt om dat veel beter en eerder te doen.”
Jan Ottens - Inkoper (Gemeente Eindhoven)
Leren door te doen
Eindhoven deed al veel ervaring op, maar wel met vallen en opstaan. Het pilotproject ‘Herinrichting Generaal Pattonlaan’ in 2024, met als uitdaging om 100 procent emissieloos te werken, leverde waardevolle lessen op. Ondanks de goede voorbereiding was de laadinfrastructuur onderschat.
Dat soort ervaringen benadrukt hoe belangrijk een goede planning is. “Van liters diesel naar kilowatturen: het vraagt een andere manier van denken”, zegt Smulders. De Vermogenstool 2.0 helpt daarbij door aannemers meer inzicht te geven in het werkelijke verbruik van hun materieel.
Voor opdrachtgevers en aannemers die nog twijfelen, hebben Ottens en Smulders een duidelijke boodschap: begin klein, maar begin wél. “Een eerste project is vaak genoeg om te ontdekken wat werkt”, zegt Smulders. En Ottens vult aan: “Durf te investeren. Wij doen er als gemeente veel aan om te helpen, en er zijn subsidies voor zowel aannemers bij een aanschaf als inzet van opdrachtgevers.”
Vieve Smulders - MVOI-adviseur (Gemeente Eindhoven)
Naar een toekomst waarin emissieloos de norm is
Robin Vernout van de provincie verwacht dat de tool de komende jaren een centrale plek krijgt in de voorbereiding van bouwprojecten in Brabant. Met steeds meer elektrisch materieel dat beschikbaar komt, blijvende strenge stikstofnormen en de opkomst van zero‑emissiezones wordt emissieloos bouwen niet alleen schoner maar ook onvermijdelijk.
De vermogenstool laat niet alleen zien dat die toekomst sneller dichterbij komt, maar ook haalbaar is. Een instrument dat de betrokken partijen op tijd inzicht geeft in hun energievraag én het samenwerken aan slimme (laad)oplossingen verder versterkt.
Informatie over de nieuwe vermogenstool vind je hier.